Hạ Canxi Là Gì

Bạn có bao giờ bỗng thấy choáng váng, tê tay chân hay co rút cơ mà không rõ vì sao? Rất có thể đó là dấu hiệu của hạ canxi — một rối loạn không hiếm nhưng dễ bị bỏ qua. Trong bài viết này mình sẽ cùng bạn giải thích hạ canxi là gì, vì sao canxi tụt, những triệu chứng thường gặp (kể cả chóng mặt và hạ canxi đột ngột), rồi hướng dẫn bạn nên làm gì ngay lúc đó. Mình cũng sẽ gợi ý các loại đồ uống, cách chữa tại nhà và khi nào cần đi khám, để bạn xử lý an toàn và hiệu quả. Cùng bắt đầu nhé!

Hạ Canxi Là Gì

Hạ canxi máu, hay còn gọi là hạ canxi huyết, là tình trạng nồng độ canxi trong máu thấp hơn mức bình thường. Thông thường người ta coi canxi huyết thanh toàn phần thấp khi dưới khoảng 8,5–8,8 mg/dL (tương đương khoảng 2,2 mmol/L), nhưng ngưỡng có thể khác nhau tùy phòng xét nghiệm.

Triệu chứng thường gặp gồm tê tay chân, chóng mặt, thậm chí hoa mắt do tụt huyết áp, cứng cơ hoặc chuột rút, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp, co giật nặng và trong một số trường hợp nặng có thể xảy ra co thắt thanh quản gây khó thở hoặc khó nói.

Hạ canxi có thể gặp ở bệnh viện lẫn cộng đồng và cần được phát hiện bằng xét nghiệm máu để xác định mức canxi toàn phần hoặc canxi ion hóa. Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nặng nhẹ; nếu có triệu chứng đáng kể cần điều trị kịp thời để tránh biến chứng.

Hạ Canxi là tình trạng giảm nồng độ canxi máu

Nguyên Nhân Tụt Canxi

Tụt canxi thường xảy ra khi cơ thể không nhận đủ canxi hàng ngày hoặc thiếu vitamin D, khiến lượng canxi trong máu giảm. Chế độ ăn nghèo canxi — ít sữa, phô mai, sữa chua, rau lá xanh, cá mòi, cá hồi — cùng lối sống kém lành mạnh hoặc thiếu hấp thu cũng góp phần gây ra tình trạng này.

Một nguyên nhân quan trọng là suy tuyến cận giáp, khi bốn tuyến nhỏ phía sau tuyến giáp không sản xuất đủ hormone điều chỉnh canxi. Ngoài ra, rối loạn thận, một số loại thuốc và các bệnh làm giảm hấp thu vitamin D đều có thể làm tụt canxi máu và làm tình trạng trầm trọng hơn.

Có cả nguyên nhân di truyền (một số rối loạn trội trên nhiễm sắc thể thường) khiến cân bằng canxi bị rối loạn. Tụt canxi có thể rất nguy hiểm — gây co giật, rối loạn nhịp tim, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu và xử trí kịp thời — nên khi có triệu chứng cần đi khám ngay.

Thiếu hụt dinh dưỡng dẫn đến giảm lượng canxi trong cơ thể

Triệu Chứng Hạ Canxi

Hạ canxi máu là tình trạng nồng độ canxi trong máu giảm, thường khi canxi toàn phần <8,5 mg/dL. Ở trẻ em nó có thể biểu hiện qua còi xương, chậm tăng chiều cao, quấy khóc về đêm hoặc vã mồ hôi trộm; người lớn cũng gặp rối loạn về phát triển và sinh hoạt. Các biểu hiện thường gặp gồm chuột rút, tê bì, cứng và co thắt cơ, gây đau và khó cử động; hạ canxi nặng có thể dẫn đến co giật toàn thân và mất kiểm soát cơ. Ngoài ra bệnh nhân có thể cảm thấy lo lắng, mất tập trung, lú lẫn, ảo giác, trầm cảm hoặc chóng mặt. Những dấu hiệu cảnh báo sớm gồm chuột rút dai dẳng, tê kéo dài, rối loạn ý thức hoặc co giật; gặp triệu chứng nặng cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay. Ở bệnh viện có thể truyền canxi và theo dõi, trong cộng đồng nên giữ ấm, bảo đảm đường thở và gọi cấp cứu.

Dấu hiệu cảnh báo khi cơ thể thiếu canxi trầm trọng

Hạ Canxi Chóng Mặt

Hạ canxi máu xảy ra khi nồng độ canxi toàn phần trong máu giảm xuống dưới khoảng 2,1 mmol/L (khoảng 8–9 mg/dL). Người bị thường cảm thấy chóng mặt, mệt mỏi, uể oải, khó tập trung và tê mỏi, tê tay chân. Một số còn hay bị chuột rút và móng tay yếu, dễ gãy.

Nếu không xử trí kịp, triệu chứng có thể nặng lên thành co thắt cơ vùng mặt và toàn thân gây đau dữ dội; co cơ hô hấp gây khó thở; hoặc co giật, rối loạn nhịp tim, thậm chí đe dọa tính mạng. Hạ canxi đôi khi giống hạ đường huyết với run rẩy và choáng váng.

Khi gặp người bị hạ canxi, cần giữ bình tĩnh, đỡ bệnh nhân và đưa vào chỗ mát cho nghỉ. Vỗ nhẹ hai bên má để giúp họ tỉnh táo và gọi cấp cứu y tế. Để phòng ngừa, nên kiểm tra định kỳ, bổ sung canxi hợp lý và điều trị nguyên nhân khi cần.

Hạ canxi gây chóng mặt choáng váng khó chịu

Hạ Canxi Đột Ngột

Bình thường nồng độ canxi trong cơ thể khoảng 2,2–2,6 mmol/l; nếu xuống dưới ngưỡng khoảng 2,1 mmol/l thì được gọi là hạ canxi hoặc tụt canxi. Hạ canxi đột ngột có thể xuất hiện nhanh, làm người bệnh bối rối, tê tay chân và chóng mặt, nên không được xem nhẹ.

Nguyên nhân thường gặp gồm suy tuyến cận giáp, thiếu vitamin D, bệnh thận mạn, hoặc sau phẫu thuật cắt tuyến giáp/cận giáp; cũng có thể do chế độ ăn thiếu canxi hoặc giảm hấp thu. Biểu hiện nặng hơn có thể là tetany (co thắt cơ), co giật, rối loạn cảm giác và rối loạn chức năng não.

Khi gặp người bị hạ canxi đột ngột, hãy thật bình tĩnh, đỡ bệnh nhân và đưa vào chỗ mát để nghỉ ngơi, vỗ nhẹ hai bên má để giữ tỉnh táo và gọi cấp cứu ngay. Hạ canxi nặng có thể gây co thắt thanh quản, loạn nhịp tim, thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời; tại bệnh viện có thể cần truyền canxi tĩnh mạch và theo dõi chuyên môn.

Hạ canxi máu đột ngột nguy hiểm cần cấp cứu y tế

Tụt Canxi Nên Làm Gì

Bạn có thể phòng tụt canxi bằng cách ăn những thực phẩm giàu canxi như tôm, cua, sò, đậu nành, rau ngót, mộc nhĩ, sữa, sữa chua, phô mai, đậu phụ, cá mòi, cá hồi và rau lá xanh. Uống nước cam tăng cường canxi hoặc sữa hạt bổ sung canxi cũng rất hữu ích.

Để tăng hấp thu canxi, đừng quên bổ sung vitamin D từ cá béo như cá hồi, cá ngừ, hoặc qua phơi nắng nhẹ hàng ngày. Khi bị tụt canxi nhẹ, bạn có thể uống sữa, nước cam tăng cường canxi, sữa hạt bổ canxi hoặc nước khoáng giàu canxi để tạm ổn.

Nếu thấy triệu chứng nặng như co cứng cơ, tê run, khó thở hoặc bất tỉnh, cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay. Trước đó, đỡ họ, giữ bình tĩnh, đưa vào nơi thoáng mát, vỗ nhẹ hai bên má để giữ tỉnh táo. Có thể dùng các loại canxi như citrate, carbonate, phosphate kèm vitamin D theo hướng dẫn bác sĩ.

Bổ sung canxi đúng cách phòng ngừa tụt canxi

Uống Gì Khi Bị Hạ Canxi

Khi bị hạ canxi, những đồ uống dễ dùng như sữa, nước cam tươi hoặc nước cam tăng cường canxi, sữa hạt bổ sung canxi và nước khoáng giàu canxi là lựa chọn hợp lý. Chúng giúp bù canxi nhanh và tiện trong sinh hoạt hàng ngày.

Viên canxi sủi cũng tiện lợi: pha vào cốc nước, đợi tan hết rồi cho người bệnh uống. Nếu xuất hiện cứng hàm hoặc bệnh nhân khó mở miệng, bón bằng thìa hoặc gọi nhân viên y tế để được xử trí an toàn, tránh cố gắng đút mạnh.

Để canxi hấp thu tốt hơn, bổ sung vitamin D qua thực phẩm như cá béo (cá hồi, cá ngừ), nấm, trứng và các sản phẩm đã được tăng cường vitamin D như sữa, nước cam tăng cường. Chế độ ăn đa dạng kết hợp ánh nắng nhẹ sẽ hỗ trợ hấp thu canxi.

Nếu thiếu canxi mạn hoặc có triệu chứng nặng, bác sĩ có thể kê canxi dạng uống (canxi cacbonat, canxi lactate, canxi gluconat) cùng vitamin D hoặc calcitriol; trong trường hợp nặng có thể cần canxi tiêm tĩnh mạch. Luôn tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi dùng thuốc bổ.

Nước ép trái cây tươi tốt cho người hạ canxi

Nhìn chung, hạ canxi không phải chuyện nhỏ nhưng có thể kiểm soát nếu nhận diện sớm. Hiểu nguyên nhân và triệu chứng (choáng, tê, co cơ, tụt đột ngột) giúp bạn xử trí: tạm nghỉ, nằm an toàn, bổ sung canxi nhanh như sữa, sữa chua hoặc viên bổ sung theo hướng dẫn y tế, và đi khám khi có dấu hiệu nặng (co giật, khó thở, ngất, rối loạn nhịp). Duy trì chế độ ăn cân bằng, xét nghiệm định kỳ và điều trị bệnh nền sẽ phòng tái phát. Nếu băn khoăn, trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn cụ thể.